Moğollar Kaç Kişiyi Katletti? Bir Katliamın Tarihsel Turu
Moğollar… O ismi duyduğunda aklına neler geliyor? Hepimiz az çok biliyoruz bu hikayeyi: devasa atlı ordular, acımasız bir liderin yönetiminde, dünyayı yerle bir eden bir fetih. Ama gerçekten ne kadar etkili bir şekilde yerle bir ettiler? Ve en önemlisi, Moğollar kaç kişiyi katletti? Tamam, hadi, gel bunu biraz eğlenceli bir şekilde ele alalım. Zira tarih kitaplarını okurken kimseye moral vermemek gibi bir amaç güdülmediği için, olaylara biraz da mizahi açıdan yaklaşalım. İzmir’de yaşıyorum, 25 yaşında, her konuda biraz fazla düşünüp az espri yapmam gereken bir tip. Ama buradaki “fazla düşünme” kısmı, işte Moğollar’la ilgili ciddi bir sorun haline gelebilir. Şimdi, olaya esprili bakarak girelim, ama sonra o katliam rakamlarıyla yüzleşince… Belki biraz daha az espri yapmam gerekecek. Kim bilir?
Moğolların İktidarı: Hızlı Başlangıç, Hızlı Sonuçlar
Moğolları en bilinen haliyle, pek çok insanın aklına gelirken, Genghis Khan’ın (Cengiz Han) adı hemen ön plana çıkar. Adam, sadece isyanları bastırmakla kalmamış, aynı zamanda milyonlarca insanın ölümüne de yol açmış. Dediğim gibi, çok hızlı başladı, çok hızlı sonuçlar aldı. Hadi bir düşünelim, kaç kişi? Bu soruyu sormak bile biraz garip. Çünkü o dönemin Moğolları, bir yeri fethederken, “katliam” kelimesini kullanmayı, aslında eksik buluyorlardı.
İç sesim: “Evet ama 1200’ler, internet yok, Google yok, herkesin üstünde basma tişörtler yoktu. Hedef, ‘dünyanın en büyük imparatorluğunu kurmak’ olunca, bu kadar insan öldürmek aslında ‘zamanın ruhu’ymuş gibi.”
Genghis Khan, şu an efsanevi bir figür, ama o zamanlar, liderlik yaptığı topraklarda acımasız bir şekilde taht kuralı. Yani, birinin Twitter’da “Cengiz Han’ı sevmiyorum” diye bir şey yazması, muhtemelen hayatını kaybetmesine yol açar (tabii o dönemde Twitter falan yoktu, ama anladınız). Bir ordu kuruyor, bütün düşmanlarını, hem de arkadaşlarını, hem de müttefiklerini—yani her şeyi—hepsini yerle bir ediyor. İşte Moğollar, “insanı yok etme sanatı”nı bu kadar net şekilde icra ettiler.
Mizahi Dipnot: Eğer bir gün “katliam” yapmayı planlıyorsanız (yani yapmayın, tabii ki!), Moğolların sistemini araştırın. Ama hiçbir şekilde “Katliam Stratejisi” kitabı yazmayı düşünmeyin. Gerçekten şüpheye düşerim.
Kaç Kişi Katledildi? Sayı Verelim!
Şimdi, işin ciddî kısmına gelelim. Gerçekten, Moğollar kaç kişiyi katletti? Sayılar gerçekten… korkutucu. Cengiz Han’ın (bu adamın ismi niye bu kadar ciddi ya?) liderliğindeki Moğollar, özellikle Orta Asya, Çin ve Orta Doğu’da büyük bir yıkıma yol açtı. Tahminlere göre, Moğolların seferleri sırasında öldürülen kişi sayısının 40 milyona kadar çıktığı söyleniyor. Evet, tam 40 milyon! Ne kadar korkutucu değil mi? Herkesin dişini gıcırdatmasına sebep olacak kadar büyük bir sayı.
İç sesim: “Şu anda bu sayıyı tam olarak kağıda dökerken aklımda binlerce insanın ölüme terk edilişi canlanıyor. Moğollar için bu, sadece ‘iş’ idi. Ama ben bu kadar insanın ölümüne nasıl bu kadar rahat bakabiliyorum? Derin düşüncelere dalıyorum.”
Bir de buna, Cengiz Han’ın komutanlarının ve haleflerinin yaptığı katliamları ekleyince, sayı biraz daha artıyor. 1241 yılında Moğollar, Avrupa’ya kadar ilerledi ve bazı kaynaklara göre, birkaç ayda sadece Rusya’da 2 milyon kişi öldü. Yani, Moğollar sadece bir devletin iç işlerini değil, tarihsel sınırları da değiştirdiler. 40 milyon insanın ölümü, bir soykırım değilse ne o zaman?
Moğolların Stratejileri: Korkutma, Yıkma, Yağmalama
Düşünün, bir yeri ele geçirmek için birkaç bin asker gönderiyorsunuz. Ya da Moğollar gibi birkaç milyonluk bir orduyla, hedeflerinizi hem psikolojik olarak, hem de fiziksel olarak ezerek bu işi bitiriyorsunuz. Bu kadar büyük bir orduyla, elde edilecek başarı kaçınılmaz, değil mi? Ama Moğolların gerçekten kullandığı strateji, biraz daha korkutucu. Kendisini “haşere” gibi hisseden bir lider düşünün. Her yeri yakıyor, her yeri öldürüyor ve kimseye de göz açtırmıyor.
Ve tabii, o dönemdeki insanlar, Moğolların bu stratejilerinden haberdar oldukları için, her zaman hayatta kalabilmek adına “teslim olmayı” tercih ediyorlardı. Cengiz Han’ın ve haleflerinin onlara sundukları seçeneklerden biri, “ya teslim olun ya da ölün” oldu. Çoğu kişi, “ben ölmem, yeter ki teslim olayım” diyerek hayatta kalmaya çalıştı. Şimdi bir düşünün, herhangi bir şehirde doğup büyüdünüz. Bir gün, Moğollar oraya gelip, “Ya teslim ol, ya da sonrasını düşünme” dediğinde, siz ne yapardınız?
İç sesim: “Eğer bir gün ben de Cengiz Han’a denk gelirsem, teslimiyet gibi bir yol benim için mantıklı olabilir ama… tabii ki korkarım. Herkesin yerinde olmak istemezdim.”
Bugün Moğolları Nasıl Görüyoruz?
Şimdi, günümüzde Moğollarla ilgili genel bakış açımız biraz farklı. Hani, ‘katliam’ dediğimizde gözlerimizde o tarihsel korku gözükse de, Moğollar bugünün popüler kültüründe çoğu zaman efsanevi bir figür olarak karşımıza çıkıyor. Cengiz Han, bazen bir kahraman, bazen bir korkutucu lider olarak betimleniyor. Kendisini tanımak, bir süre sonra size çok ilginç gelmeye başlıyor. “Gerçekten de 40 milyon insan mı?” dediğinizde, bu soruyu bile tartışmaya başlıyoruz. Bir bakıma, modern zamanlarda Cengiz Han ve Moğolları görmek, hep bir adım önde olmak gibi bir şey.
Yani, Moğolların sayısal etkisi, bir açıdan bakıldığında, gerçekten insanı ürkütecek kadar büyük. Ama başka bir açıdan bakıldığında, bu tür tarihi figürlere saygı duymak da insanı farklı düşündürtüyor. “İyi ki Moğollar gelmedi de, hayatımı tehdit eden insanlarla uğraşmak zorunda kalmadım” demek istiyorum. Moğolları geçmişin karanlık bir parçası olarak görmek, bence gerçekçi olmazdı. Onlar, bir anlamda dünya tarihinin dönüm noktalarından birini oluşturmuş figürlerdi.
Sonuç olarak, Moğollar kaç kişiyi katletti sorusuna bir yanıt vermek her zaman kolay olmayacak. O dönemdeki şartlar, bugünkü gibi sayılarla ölçülemeyecek kadar karışıktı. Ama unutmamalıyız ki, tarih bazen o kadar karamsar, o kadar korkutucu, o kadar derin oluyor ki… En iyi bildiğimiz şey, “Çok şükür, Moğollar bugün burada değiller.”